سالها است که بارها و بارها از فروپاشی رژیم حاکم بر ایران صحبت شده است. اما خشونتی که این بار روحانیون حاکم در تهران به راه انداختهاند شرایط را متفاوت کرده است.
دیکتاتوری روحانیون تاریخ انقضا دارد و این تاریخ اکنون نزدیک به نظر میرسد. یکی از راههای تصور تسریع روند این است که بپرسیم آیا روسیه و چین آمادهاند تهران را رها کنند یا خیر.
شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین سالها است که نفع مشترکشان در این بوده است که با جمهوری اسلامی همپیمان شوند تا قدرت آمریکا را مهار و نفوذ غرب در سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا را محدود کنند. این هدف از میان نرفته است. اما با قرارگیری جمهوری اسلامی در وضعیت بحرانی، مسکو و پکن ممکن است در حال بازنگری و احتیاط باشند. هیچیک حاضر نیستند شرطی ببندند که بیشازپیش بازنده به نظر میرسد.
جمهوری اسلامی خود را برای دوران گذار آماده کرده است. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در ماه آوریل ۸۷ ساله میشود و برنامهریزی برای جانشینی او آغاز شده است. رقابت شدید بر سر قدرت میان فرماندهان سپاه پاسداران، روحانیون و تکنوکراتهای وفادار در حال شکلگیری است. همینجا فرصتی برای سیاستگذاران آمریکایی پدید میآید.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در ماه دسامبر، اعتراضهای سراسری در پی تشدید بحران اقتصادی آغاز شد. با وجود خشونت وصفناپذیر نیروهای امنیتی، معترضان بار دیگر به صحنه بازگشتند. نارضایتی اکنون در سراسر کشور و میان نسلهای مختلف گسترده و عمیق شده است. میل به اصلاحات، بنا بر همه شواهد، از بین رفته است. مردم رنجدیده ایران کار خود را با دیکتاتوری روحانیون تمامشده میدانند.
در طول یک سال گذشته، چین و روسیه کوشیدهاند جمهوری اسلامی را از تحریمها و اقدامهای مرتبط با تخلفهای هستهای تهران مصون نگه دارند. جمهوری اسلامی و شرکای راهبردیاش، روسیه و چین، شاید همچنان مایل باشند، دستکم فعلا، جبههای مشترک به نمایش بگذارند. اما ترکهایی در این اتحاد پدیدار شده است.
هر سه کشور در رزمایش دریایی اخیر بریکس با عنوان «اراده برای صلح ۲۰۲۶» که در سواحل آفریقای جنوبی برگزار شد، کشتیهایی اعزام کردند. با این حال، جمهوری اسلامی از این رزمایش کنار کشید، که گفته میشود با توصیه دوستان قدرتمندش انجام شد.
در ماه آوریل، قرار است شی جینپینگ در پکن میزبان دونالد ترامپ باشد. چین در شطرنج جهان بازی میکند، اما بیتردید دغدغههایی مهمتر از کمک به سرپا نگه داشتن رژیمی در حال فروپاشی دارد که آمریکا خواهان کنار رفتنش است. نگاه چینیها به تایوان و رویای حوزههای نفوذ و بهدنبال یک معامله بزرگاند. آیا شی اجازه خواهد داد جمهوری اسلامی لرزان و در حال فروپاشی محاسبات را بر هم بزند؟
در ماه نوامبر، آمریکا یک کشتی چینی حامل قطعات سلاحهای متعارف به مقصد ایران را رهگیری کرد. پکن هیچ واکنشی نشان نداد. علاوه بر این، چین با حمایت از ادعای امارات متحده عربی بر سه جزیره در خلیج فارس، ایرانیان را خشمگین کرده است.
موضع رسمی چین در قبال اعتراضهای گسترده در ایران به حمایت لفظی و ملایم از حکومت محدود شد. در ۱۲ ژانویه، وزارت خارجه چین ابراز «امیدواری» کرد که تهران «بر دشواریهای کنونی غلبه کند و ثبات کشور را حفظ کند». پکن همچنین تابستان گذشته هیچگونه پشتیبانی پدافند هوایی از شریک راهبردیاش نداشت و در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز از آمریکا نخواست اسرائیل را مهار کند.
وضعیت روابط روسیه و جمهوری اسلامی نیز کمابیش مشابه است. از نگاه مسکو، تهران اکنون متحدی است که بهراحتی میشود کنار گذاشت.
روسیه برای جنگ اوکراین به پهپادها و موشکهای جمهوری اسلامی وابسته بوده است. مسکو از سال ۲۰۲۱ نزدیک به سه میلیارد دلار موشک خریداری کرده، اما ذخایر جمهوری اسلامی محدود است و ممکن است رو به پایان باشد. علاوه بر این، جمهوری اسلامی برای بازسازی برنامه موشکیاش به قطعات چینی متکی است، که اکنون در معرض خطر رهگیری و توقیف آمریکا قرار دارند. از منظر مسکو، تهران تا زمانی مفید است که بتواند در تقابل با غرب چیزی برای عرضه داشته باشد.
اما محاسبات در حال تغییر است. روسیه در جریان اعتراضهای گسترده اخیر عملا سکوت اختیار کرد. سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، «دخالت خارجی» در ایران را محکوم کرد و همان پروپاگاندای جمهوری اسلامی را تکرار کرد، اما جرات نکرد از آمریکا یا اسرائیل نامی ببرد. این در حالی است که تابستان گذشته، روسها مایل بودند حملات آمریکا به ایران را محکوم کنند.
صرفنظر از اینکه ترامپ بار دیگر به ایران حمله کند یا خیر، راههای دیگری نیز برای تسریع فروپاشی حکومتی استبدادی وجود دارد که برای مردم ایران نفرین بوده است و برای منطقه و فراتر از منطقه نیرویی ویرانگر و بیثباتکننده به شمار میرود. چین و روسیه قطعات کلیدی این پازل محسوب میشوند.
یولیا ژوژا پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه و استاد مدعو در دانشگاههای جورجتاون و جورج واشنگتن است.
ترجمه از نشریه هیل
